อัปเดตล่าสุด กรกฎาคม 2569 เขียนโดยทีมที่ปรึกษาบัญชีและ ERP บริษัท ไดนามิคส์ โมชั่น จำกัด

การบันทึกบัญชีงานระหว่างทำหรือ WIP ตามมาตรฐานไทยต้องยึด มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 2 เรื่อง สินค้าคงเหลือ ซึ่งกำหนดให้ต้นทุนสินค้าที่ผลิตเองประกอบด้วยวัตถุดิบทางตรงบวก ต้นทุนแปลงสภาพ คือค่าแรงทางตรงและโสหุ้ยการผลิตที่ปันส่วนตามกำลังการผลิตปกติ บทความนี้พาเดินบัญชีจริงทีละ Journal ครบทั้ง 6 ขั้นตอน ตั้งแต่ยืนยันใบสั่งขาย เบิกวัตถุดิบเข้า WIP รับสินค้าสำเร็จรูป ส่งมอบ ออกใบแจ้งหนี้พร้อม VAT สองจุดความรับผิด รับชำระพร้อมภาษีหัก ณ ที่จ่าย และปิดผลต่างต้นทุนตอนสิ้นเดือน พร้อมเฉลยโจทย์ที่โรงงานไทยเจอทุกแห่ง คือ ค่าแรงแต่ละกะไม่เท่ากัน จะคิดเข้าต้นทุนอย่างไรให้ผ่านผู้สอบบัญชี

สารบัญ

1. WIP คืออะไร ทำไม TAS 2 ถึงเป็นหัวใจของบัญชีโรงงาน
2. ค่าแรงกะเช้ากะดึกไม่เท่ากัน แก้ด้วยต้นทุนมาตรฐานที่มาตรฐานรองรับ
3. ผังบัญชีที่ต้องเตรียมก่อนเริ่ม
4. ตัวอย่าง Journal ครบวงจร 6 ขั้นตอน พร้อมตัวเลขจริง
5. ภาพรวมงบเมื่อปิดครบทุกรายการ
6. กับดักภาษี 2 เรื่องที่ทำให้โรงงานโดนประเมินย้อนหลัง
7. คำถามที่พบบ่อย

WIP คืออะไร ทำไม TAS 2 ถึงเป็นหัวใจของบัญชีโรงงาน

งานระหว่างทำ คือสินค้าที่เริ่มกระบวนการผลิตแล้วแต่ยังไม่เสร็จเป็นสินค้าสำเร็จรูป ณ วันสิ้นงวด มูลค่าของมันคือสินทรัพย์ที่ต้องแสดงในงบแสดงฐานะการเงิน และเป็นรายการแรกที่ผู้สอบบัญชีขอกระดาษทำการเสมอ

TAS 2 ย่อหน้า 10 ถึง 13 ระบุชัดว่าต้นทุนสินค้าที่ผลิตเองต้องรวมสามส่วน

จุดที่กิจการพลาดบ่อยที่สุดคือบันทึกเฉพาะวัตถุดิบเข้า WIP แล้วโยนค่าแรงกับโสหุ้ยทั้งหมดเป็นค่าใช้จ่ายประจำงวด ผลคือสินค้าคงเหลือต่ำกว่าจริง กำไรขั้นต้นเพี้ยน และผู้สอบบัญชีต้องเสนอปรับปรุงรายการทุกปี

ค่าแรงกะเช้ากะดึกไม่เท่ากัน แก้ด้วยต้นทุนมาตรฐานที่มาตรฐานรองรับ

โจทย์คลาสสิกของโรงงานไทยคือกะกลางคืนมี ค่ากะ เพิ่ม บางเดือนมี OT บางเดือนไม่มี ถ้าพยายามผลักเงินเดือนจริงบาทต่อบาทเข้าใบสั่งผลิตแต่ละใบ บัญชีจะปิดไม่ทันและต้นทุนต่อหน่วยจะแกว่งจนใช้ตั้งราคาขายไม่ได้

ทางออกที่ TAS 2 ย่อหน้า 21 ถึง 22 รองรับโดยตรงคือ วิธีต้นทุนมาตรฐาน กิจการคิดต้นทุนเข้างานด้วยอัตรากำหนดล่วงหน้าต่อชั่วโมงของแต่ละ Work Center แล้วนำต้นทุนจริงมากระทบยอดตอนสิ้นเดือน เงื่อนไขเดียวของมาตรฐานคืออัตราต้องใกล้เคียงต้นทุนจริงและต้องทบทวนสม่ำเสมอ

วิธีตั้งอัตราคือเอางบประมาณค่าแรงบวกสวัสดิการบวกโสหุ้ยรายปีของแต่ละ Work Center หารด้วยชั่วโมงกำลังการผลิตปกติ กะเช้ากับกะดึกแยกเป็น Work Center คนละตัว เพราะโครงสร้างค่าจ้างต่างกัน

ใน MotionERP อัตราเหล่านี้ตั้งไว้ที่ Work Center แต่ละตัว เมื่อพนักงานลงเวลาในใบสั่งผลิต ระบบคูณชั่วโมงกับอัตราแล้วดันเข้า WIP ให้อัตโนมัติ ไม่ต้องรอฝ่ายบุคคลปิดเงินเดือน

ผังบัญชีที่ต้องเตรียมก่อนเริ่ม

จุดตั้งค่าที่ชี้ขาดทั้งระบบคือ Location เสมือนฝ่ายผลิตต้องผูก Valuation ทั้งขาเข้าและขาออกเข้า บัญชี 1321 เพียงจุดเดียวนี้ทำให้ WIP ปรากฏในงบทดลองจริง แทนที่จะหักล้างกันเองจนผู้สอบบัญชีมองไม่เห็นความเคลื่อนไหว

ตัวอย่าง Journal ครบวงจร 6 ขั้นตอน พร้อมตัวเลขจริง

โจทย์ ขายตู้คอนโทรล CP-100 จำนวน 10 ชุด ชุดละ 50,000 บาท พร้อมบริการติดตั้ง 50,000 บาท ผลิตเสร็จ 26 มิถุนายน 2569 ส่งมอบพร้อมออกใบแจ้งหนี้ 30 มิถุนายน ลูกค้าชำระ 15 กรกฎาคม ระบบต้นทุน FIFO แบบ Perpetual

ขั้นที่ 1 ยืนยันใบสั่งขาย

ไม่มีรายการบัญชี ระบบเพียงจองสต๊อกและสร้าง Demand ให้ฝ่ายผลิต นี่คือเหตุผลที่งบของกิจการที่ใช้ ERP ถูกต้องตามเกณฑ์คงค้างโดยธรรมชาติ เพราะรายได้จะไม่เกิดจนกว่าจะส่งมอบจริง

ขั้นที่ 2 ใบสั่งผลิต เบิกวัตถุดิบและรับสินค้าสำเร็จรูป

ระบบ FIFO ดึง Layer ต้นทุนเก่าสุดก่อน เช่นตัวตู้ดึง 6 ชิ้นจาก Layer ราคา 7,900 และ 4 ชิ้นจาก Layer ราคา 8,150 รวมวัตถุดิบทั้ง BOM เท่ากับ 230,000 บาท

พนักงานลงเวลา กะกลางวัน 40 ชั่วโมง คูณ 250 ได้ 10,000 กะกลางคืน 20 ชั่วโมง คูณ 320 ได้ 6,400 แผนกทดสอบ 10 ชั่วโมง คูณ 300 ได้ 3,000 รวม ต้นทุนแปลงสภาพคิดเข้างาน 19,400 บาท เมื่อปิดใบสั่งผลิต ระบบรับสินค้าสำเร็จรูปเข้าคลังที่ต้นทุนเต็ม

ต้นทุนต่อหน่วยเท่ากับ 24,940 บาท และสังเกตว่าบัญชี WIP ตอนนี้ค้างฝั่ง เครดิต 19,400 นี่ไม่ใช่ความผิดพลาด แต่คือค่าแรงและโสหุ้ยที่คิดเข้างานล่วงหน้า รอจับคู่กับเงินเดือนจริงตอนสิ้นเดือนในขั้นที่ 6

ขั้นที่ 3 ส่งมอบสินค้า

จุดระวังสำคัญ ตาม มาตรา 78 แห่งประมวลรัษฎากร ความรับผิดในการเสีย VAT ของการขายสินค้าเกิดเมื่อส่งมอบ ใบกำกับภาษีฝั่งสินค้าจึงต้องลงวันที่ส่งมอบ แม้จะวางบิลทีหลังก็ตาม

ขั้นที่ 4 ใบแจ้งหนี้ลูกค้า พร้อม VAT สองจุดความรับผิด

ภายใต้ TFRS 15 ธุรกรรมนี้มีภาระที่ต้องปฏิบัติสองรายการ สินค้ารับรู้รายได้ ณ จุดส่งมอบ ส่วนบริการติดตั้งรับรู้เมื่อทำเสร็จ และภาษีขายฝั่งบริการต้องบันทึกเป็น ภาษีขายยังไม่ถึงกำหนด เพราะตาม มาตรา 78/1 จุดความรับผิดของบริการเกิดเมื่อได้รับชำระเงินเท่านั้น

ระบบบันทึกต้นทุนขายให้อัตโนมัติพร้อมใบแจ้งหนี้ใบเดียวกัน

ขั้นที่ 5 รับชำระพร้อมภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ลูกค้าหัก 3 เปอร์เซ็นต์เฉพาะฐานค่าบริการ 50,000 บาท เท่ากับ 1,500 บาท ตาม มาตรา 3 เตรส ประกอบคำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528 โดยลูกค้านำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.53 และออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ ให้เรา ฐานการหักคือมูลค่าก่อน VAT เสมอ

วันเดียวกัน ภาษีขายยังไม่ถึงกำหนดพลิกเป็นภาษีขายจริง พร้อมออกใบกำกับภาษีและใบเสร็จรับเงินฝั่งบริการ

ผลคือ ภ.พ.30 เดือนมิถุนายนมียอด 35,000 เดือนกรกฎาคม 3,500 ส่วนเงิน 1,500 ในบัญชี 1155 เป็นเครดิตภาษีตอนยื่น ภ.ง.ด.50 โดยมี 50 ทวิ เป็นหลักฐาน

ขั้นที่ 6 ปิดเดือน บันทึกเงินเดือนจริงและล้างต้นทุนคิดเข้างาน

ต้นทุนจริงที่ปันเข้าใบสั่งผลิตนี้จากระบบลงเวลา

จากนั้นล้างยอดเครดิตที่ค้างใน WIP

WIP กลายเป็น ศูนย์ งบกำไรขาดทุนมีต้นทุนจริง 20,150 ชนกับคิดเข้างาน 19,400 เหลือ ผลต่างคิดเข้างานต่ำไป 750 บาท รับรู้เป็นค่าใช้จ่ายประจำงวด ตรงตาม TAS 2 ที่กำหนดให้โสหุ้ยส่วนที่ปันส่วนไม่หมดรับรู้ในงวดที่เกิด และเมื่อสินค้าทั้ง 10 ชุดขายหมดแล้ว การรับรู้ผลต่างเข้างวดเท่ากับปันเข้าต้นทุนขายพอดี แต่ถ้าผลต่างมีนัยสำคัญและยังมีสินค้าค้างสต๊อก ต้องแบ่งผลต่างระหว่างสินค้าคงเหลือกับต้นทุนขายก่อนปิดงบ

ภาพรวมงบเมื่อปิดครบทุกรายการ

ทุกยอดกระทบกันลงตัว นี่คือสภาพงบที่ผู้สอบบัญชีอยากเห็น และคือสิ่งที่เกิดขึ้นอัตโนมัติเมื่อ Flow การผลิตกับบัญชีอยู่ในระบบเดียวกัน

กับดักภาษี 2 เรื่องที่ทำให้โรงงานโดนประเมินย้อนหลัง

เรื่องแรก จ้างทำของ ถ้าสินค้าผลิตตามสเปคเฉพาะของลูกค้าและไม่ใช่สินค้าขายทั่วไปตามแคตตาล็อก มุมมองกรมสรรพากรจะตีทั้งธุรกรรมเป็น จ้างทำของ ลูกค้าต้องหัก 3 เปอร์เซ็นต์จากยอดเต็ม 550,000 ไม่ใช่แค่ค่าบริการ การเขียนสัญญาให้ชัดและแยกบิลสินค้ามาตรฐานออกจากงานบริการคือเกราะที่คุ้มครองฝั่งสินค้า

เรื่องที่สอง WIP ณ วันตัดงวด ใบสั่งผลิตที่ยังไม่ปิด ณ สิ้นเดือน ระบบจะเก็บเฉพาะวัตถุดิบที่เบิกแล้วในบัญชี 1321 กิจการต้องตั้งค้างรับต้นทุนแปลงสภาพสำหรับชั่วโมงที่ลงเวลาไปแล้ว เพื่อให้ WIP ณ วันตัดงวดสมบูรณ์ตาม TAS 2 แล้วกลับรายการวันแรกของเดือนถัดไป

คำถามที่พบบ่อย

WIP ต้องบันทึกบัญชีตอนไหน บันทึกทันทีที่เบิกวัตถุดิบเข้ากระบวนการผลิต เดบิตงานระหว่างทำ เครดิตวัตถุดิบ และเพิ่มค่าแรงกับโสหุ้ยเข้า WIP ตามชั่วโมงที่ลงเวลาจริงคูณอัตรามาตรฐานของแต่ละ Work Center

ค่ากะและโอทีคิดเข้าต้นทุนสินค้าได้ไหม ได้ ถ้าเกี่ยวข้องกับการผลิตโดยตรง TAS 2 นับเป็นส่วนหนึ่งของต้นทุนแปลงสภาพ วิธีปฏิบัติที่มาตรฐานรองรับคือฝังค่ากะไว้ในอัตราต่อชั่วโมงของ Work Center กะกลางคืน แล้วกระทบยอดกับต้นทุนจริงตอนสิ้นเดือน

ผลต่างระหว่างต้นทุนมาตรฐานกับต้นทุนจริงลงบัญชีอย่างไร ผลต่างที่ไม่มีนัยสำคัญรับรู้เป็นค่าใช้จ่ายหรือรายได้ประจำงวดผ่านบัญชีค่าแรงและโสหุ้ยคิดเข้างาน ถ้ามีนัยสำคัญและยังมีสินค้าคงเหลือ ต้องปันส่วนผลต่างระหว่างสินค้าคงเหลือกับต้นทุนขายตามสัดส่วน

ขายสินค้าพร้อมติดตั้ง ลูกค้าหัก ณ ที่จ่ายจากยอดไหน ถ้าเป็นสินค้ามาตรฐานที่ขายทั่วไปและแยกมูลค่าบริการชัดเจน หัก 3 เปอร์เซ็นต์เฉพาะค่าบริการก่อน VAT แต่ถ้าเป็นการผลิตตามสั่งเฉพาะราย จะเข้าลักษณะจ้างทำของและถูกหักจากยอดเต็ม

ทำไม VAT สินค้ากับบริการนำส่งคนละเดือน เพราะจุดความรับผิดต่างกัน มาตรา 78 กำหนดให้สินค้าเกิดภาระเมื่อส่งมอบ ส่วนมาตรา 78/1 กำหนดให้บริการเกิดภาระเมื่อรับชำระเงิน ระบบบัญชีจึงต้องมีบัญชีภาษีขายยังไม่ถึงกำหนดรองรับ

MotionERP รองรับ Flow ทั้งหมดนี้ไหม รองรับครบวงจร MotionERP พัฒนาบนแกน Odoo Community เสริมชุดบัญชีภาษีไทยเต็มรูปแบบ ทั้งใบกำกับภาษี ภาษีขายยังไม่ถึงกำหนด หนังสือรับรอง 50 ทวิ รายงาน ภ.พ.30 และ Stock Card ที่ผู้สอบบัญชีตรวจได้ทันที ส่วนกิจการที่ต้องการ Odoo Enterprise ทีมเราให้บริการ Implement ด้วยมาตรฐานเดียวกัน

อยากเห็นระบบนี้ทำงานจริงกับโรงงานของคุณ

ทีมที่ปรึกษาของ Dynamics Motion เชี่ยวชาญการวางระบบบัญชีต้นทุนการผลิตสำหรับโรงงานไทยโดยเฉพาะ ตั้งแต่ออกแบบผังบัญชี ตั้งอัตรา Work Center จนถึงเทรนทีมบัญชีให้ปิดงบรายเดือนได้เอง นัดชม Demo การไหลของ Journal ทั้ง 6 ขั้นตอนบนข้อมูลจริงของธุรกิจคุณได้ที่หน้าติดต่อเรา

บทความนี้อ้างอิง มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 2 เรื่อง สินค้าคงเหลือ ของสภาวิชาชีพบัญชี TFRS 15 เรื่อง รายได้จากสัญญาที่ทำกับลูกค้า และประมวลรัษฎากร มาตรา 78 มาตรา 78/1 มาตรา 3 เตรส ประกอบคำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528